Ebri ne
demektir?
Ustaların ve aslına uygun olarak
yapılmış Geleneksek Türk Ebrusu eserlerine bakıldığında buluta benzeyen renk
kümelerine rastlanır. Ebri Farsça bulutumsu, bulut gibi anlamını taşımaktadır.
Ancak ebru kelimesi daha ahenkli bulunduğundan zaman içinde Ebru şeklinde
telafuz edilmeye başlanmıştır.
(Ebru kağıdında
bulut (ebr) ve kaş (ebru) gibi görünen şekiller Mustafa Düzgünman
eseri)
Ebrulu kağıtlarda kaşa
benzeyen görüntülere de rastlandığından Farsça’da kaş anlamına gelen
ebru kelimesinin bilhassa kullanıldığını kabul edenler de vardır.
Ancak Şemseddin Sami Bey Kaamus-ı Türki isimli büyük lugatında kaş
manasına gelen ebru için ayrı bir madde açtıktan sonra konumuz olan
ebru’yu diğer bir madde halinde şöyle izah eder. (sayfa 65)
EBRU: (Aslı Farsça
Ebri = bulut renginde ve daha doğrusu Çağatayca Ebre = Roba (elbise)
yüzü, kürk kabı. Hare gibi dalgalı ve damarlı kumaş, kağıt vb.
(isim) Cüz ve defter kabı yapmak için kullanılan renkli kağıt.
Ayrıca ebru
kelimesinin asıl olarak Ab-ru’dan geldiğini, bunun ise Fars dili
kaidesinde bir kurala göre yüzsuyu, başka bir kurala göre ise suyüzü
manasını taşıdığı, ama bu sanatın su üstünde icra edildiğinden
yüzsuyu anlamı yerine suyüzü anlamına geldiğini söyleyenler de
vardır. (bkz. Medeniyet Aleminde Yazı ve İslam Medeniyetinde Kalem
Güzeli, Mahmud Bedreddin Yazır, sayfa 194)
Sonuç olarak yazma
olsun, basılı olsun eski kaynak eserlerde, kelimenin daima ebri
şeklinde geçmesi bu sonuncu iddiayı doğrulamadığı gibi bulutumsu
kelimesine de ağırlık kazandırmaktadır. Üstad Necmeddin Okyay’da bu
kelimeyi ebri söyleyişiyle kullanırdı.
Kağıt üzerinde
mermerdekine benzer damarlar görüldüğü için, Avrupalılar ebru
kağıdına mermer kağıdı (= papier marbre, marmor papier, marbled
paper...) demeyi tercih etmişler, Arap aleminde ise varaku’l-mücezza
(=damarlı kağıt) olarak tanınmıştır.
*Bu makalenin yazılmasında Sn. Uğur Derman'ın Türk Sanatında Ebru
isimli eserinden faydalanılmıştır. (Ak Yayınları, Nisan 1977)
|
